الزامات ایمنی در عملیات جوشکاری و برشکاری با گاز و برق
الزامات ایمنی در عملیات جوشکاری و برشکاری با گاز و برق
الزامات ایمنی در عملیات جوشکاری و برشکاری با گاز و برق
جوشکاری و برشکاری از عملیات پرخطر در کارگاه‌های ساختمانی است؛ عملیاتی که هم‌زمان می‌تواند خطر آتش‌سوزی، سوختگی، برق‌گرفتگی، انفجار و مواجهه با دود و گازهای زیان‌آور را ایجاد کند. به همین دلیل، ایمنی این عملیات نباید صرفاً به استفاده از تجهیزات حفاظت فردی محدود شود و کنترل محیط، تجهیزات و شرایط کار نیز ضروری است.
بر اساس بند ۱۲-۳-۴-۱-۰۱ مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان ـ ویرایش پنجم ۱۴۰۳، در برشکاری و جوشکاری با گاز و برق رعایت الزامات مشخص‌شده برای کنترل تجهیزات، حفاظت فردی، مواد قابل اشتعال، تجهیزات اطفای حریق، سیلندرها و شرایط انجام عملیات الزامی است.
پیش از شروع کار، وسایل و ابزارهای اندازه‌گیری فشار و شدت جریان، شیلنگ‌های گاز و هوا و سایر تجهیزات مرتبط باید کنترل شوند. دستگاه‌ها و تجهیزات جوشکاری و برشکاری نیز باید به‌طور مرتب و مطابق شیوه‌نامه کارخانه سازنده بازرسی و کنترل شوند.
جوشکار باید از لباس کار مقاوم در برابر آتش و جرقه و تجهیزات حفاظت فردی متناسب با عملیات، از جمله کفش، عینک، نقاب و دستکش حفاظتی استفاده کند. لباس کار نیز نباید آلوده به مواد روغنی، نفتی یا سایر مواد قابل احتراق و اشتعال باشد.
در محل‌هایی که مواد قابل احتراق و اشتعال نگهداری می‌شود یا در مجاورت دستگاه‌ها و موادی که بخار یا گاز قابل اشتعال و انفجار تولید می‌کنند، انجام عملیات جوشکاری و برشکاری حرارتی ممنوع است.
اگر امکان دور کردن مواد قابل احتراق و اشتعال از محل عملیات وجود نداشته باشد، این مواد باید با صفحات و مواد مقاوم در برابر آتش محصور و پوشانده شوند. همچنین وسایل اطفای حریق مناسب و کافی باید در محل فراهم باشد و یک فرد کمکی نیز حضور داشته باشد.
جوشکاری و برشکاری روی مخازن و ظروفی که قبلاً حاوی مواد قابل اشتعال یا انفجار بوده‌اند، نیازمند تمهیدات ویژه است. پیش از انجام عملیات باید احتمال وجود گازها و بخارات قابل اشتعال و انفجار برطرف شود و شرایط ایمن برای انجام کار فراهم گردد. همچنین جوشکاری یا برشکاری حرارتی روی ظروف بسته، بدون ایجاد منفذ کافی، ممنوع است.
در عملیات جوشکاری برقی در فضاهای مسدود و مرطوب، دستگاه جوشکاری باید خارج از محیط بسته قرار داده شود. بدنه دستگاه نیز باید دارای اتصال زمین مؤثر و کابل آن دارای روکش عایق مقاوم و بدون خوردگی و زدگی باشد.
سیلندرها و تجهیزات جوشکاری باید استاندارد و دارای نشانه‌گذاری و رنگ‌بندی لازم باشند و استفاده از آنها صرفاً توسط افراد دارای صلاحیت انجام شود. سیلندرها باید به‌صورت قائم و مطمئن مهار شوند و از محل جوشکاری و برشکاری به اندازه کافی فاصله داشته باشند تا جرقه، براده یا شعله به آنها نرسد.
شیلنگ‌های گاز باید سالم و بدون ترک باشند و اتصال آنها به سیلندر با بست استاندارد انجام شود. برای نشتیابی شیلنگ‌ها و اتصالات نیز باید از روش ایمن، از جمله کف صابون، استفاده شود.
تجهیزات اطفای حریق متناسب با نوع خطر باید در کارگاه در معرض دید و در دسترس و آماده استفاده باشند. در عملیات جوشکاری و برشکاری نیز، به‌ویژه در شرایطی که احتمال تماس جرقه با مواد قابل اشتعال وجود دارد، فراهم بودن وسایل اطفای حریق اهمیت ویژه‌ای دارد.
مهندسان ناظر در حدود وظایف و مسئولیت‌های حرفه‌ای خود، در بازدید از عملیات جوشکاری و برشکاری باید شرایط آشکار ایمنی محل، وضعیت تجهیزات، حفاظت در برابر مواد قابل اشتعال، وضعیت ظاهری کابل‌ها و شیلنگ‌ها، نحوه استقرار سیلندرها و وجود تجهیزات مناسب اطفای حریق را مورد توجه قرار داده و موارد مغایر با الزامات ایمنی را در گزارش‌های نظارتی منعکس و حسب مورد پیگیری نمایند.
مجریان ذی‌صلاح نیز موظف‌اند پیش از آغاز عملیات، شرایط و مخاطرات کار را بررسی کرده و تجهیزات مناسب، وسایل حفاظت فردی، تمهیدات پیشگیری از حریق و تجهیزات اطفای حریق را فراهم کنند و از انجام عملیات در شرایط ناایمن جلوگیری نمایند.
مستند قانونی
مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان ـ ویرایش پنجم ۱۴۰۳
▪️ بند ۱۲-۳-۴-۱-۰۱: برشکاری و جوشکاری با گاز و برق
▪️ بند ۱۲-۳-۴-۱-۰۱: الزامات کنترل تجهیزات، حفاظت فردی، مواد قابل اشتعال، شرایط انجام عملیات و بازرسی محل پس از پایان کار
▪️ بند ۱۲-۴-۴-۰۱: عینک ایمنی و سپر محافظ صورت
▪️ بند ۱۲-۴-۰۱-۰۱: وسایل و تجهیزات پیشگیری و مبارزه با آتش‌سوزی
▪️ بند ۱۲-۴-۴-۰۱: نگهداری و استفاده از سیلندر گاز تحت فشار
همچنین رعایت «آیین‌نامه ایمنی جوشکاری و برشکاری گرم» مصوب شورای عالی حفاظت فنی الزامی است.
توصیه اجرایی به مهندسان ناظر
در بازدید از عملیات جوشکاری و برشکاری، صرفاً استفاده جوشکار از عینک، نقاب یا لباس کار را ملاک ایمنی قرار ندهید.
محل انجام عملیات، مواد قابل اشتعال اطراف، وضعیت کابل‌ها و شیلنگ‌ها، استقرار و مهار سیلندرها، تجهیزات اطفای حریق و شرایط عمومی اجرای کار را نیز مورد توجه قرار دهید.
آخرین ویرایش: 1405/07/08
شماره ویرایش: دوم
بیشتر بدانیم:
